Jugosławia 10 dinarów Hutnik 1978 P-87a

Awers

Awers przedstawia Arifa Heralicia, robotnika metalurgicznego pracującego przy wielkim piecu w kombinacie hutniczym w Zenicy, na terenie dzisiejszej Bośni i Hercegowiny. Mężczyzna został pokazany w roboczym stroju i charakterystycznych okularach ochronnych, tworząc jeden z najbardziej rozpoznawalnych wizerunków robotnika na banknotach dawnej Jugosławii.

Wizerunek nie jest anonimową alegorią pracy. Pierwowzorem był rzeczywisty Arif Heralić, którego fotografię wykonał w 1954 roku fotoreporter Nikola Bibić. Zdjęcie pracownika huty Zenica zostało następnie wykorzystane jako podstawa projektu pieniądza papierowego i przez wiele lat funkcjonowało jako symbol jugosłowiańskiego przemysłu ciężkiego.

Na awersie znajdują się również nazwa emitenta NARODNA BANKA JUGOSLAVIJE – „Narodowy Bank Jugosławii”, duże oznaczenie wartości 10 DINARA oraz informacja o państwowej drukarni banknotów w Belgradzie. Charakterystyczna brązowa kolorystyka i drobne ornamenty giloszowe tworzą typową dla jugosłowiańskich emisji tego okresu oprawę graficzną.

Rewers

Rewers ma znacznie bardziej oszczędny charakter. Jego najważniejszym elementem jest duże oznaczenie wartości 10, otoczone ornamentyką geometryczną i rozbudowanym tłem giloszowym. W przeciwieństwie do wcześniejszej wersji projektu, na tej emisji nie przedstawiono rozbudowanej sceny przemysłowej.

Nominał zapisano w różnych wariantach językowych używanych w wielonarodowej Jugosławii. Wielojęzyczność była typową cechą pieniądza Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii i odzwierciedlała złożoną strukturę państwa składającego się z sześciu republik.

Dekoracyjne linie i ornamenty rewersu pełniły nie tylko funkcję estetyczną, lecz także zabezpieczającą. Precyzyjnie wykonane gilosze były znacznie trudniejsze do wiernego odtworzenia przy użyciu ówczesnych metod kopiowania i drukowania.

Warto wiedzieć – i warto mieć

Banknot P-87a nosi datę 12 sierpnia 1978 roku. Należy do późnego okresu funkcjonowania tzw. nowego dinara jugosłowiańskiego, wprowadzonego w wyniku reformy pieniężnej z 1965 roku.

W 1965 roku Jugosławia przeprowadziła denominację, w której 100 starych dinarów zastąpiono 1 nowym dinarem. Projekt z hutnikiem miał jednak znacznie dłuższą historię: ten sam wizerunek Arifa Heralicia pojawił się wcześniej na banknocie o nominale 1000 starych dinarów.

Pierwszy banknot z tym portretem wszedł do obiegu w połowie lat 50. XX wieku. Po reformie walutowej zachowano dobrze znany społeczeństwu motyw, lecz przypisano mu nowy nominał 10 dinarów. Dzięki temu twarz jednego robotnika była obecna na jugosłowiańskim pieniądzu przez ponad dwie dekady.

Arif Heralić urodził się w 1922 roku i pracował w hucie żelaza w Zenicy, jednym z największych centrów przemysłu ciężkiego Jugosławii. Jego postać bardzo dobrze wpisywała się w oficjalną ikonografię państwa socjalistycznego, w której szczególne miejsce zajmowali robotnicy, górnicy, rolnicy i przedstawiciele przemysłu.

Zenica była jednym z najważniejszych ośrodków hutnictwa i metalurgii w powojennej Jugosławii. Rozbudowany kompleks przemysłowy odgrywał kluczową rolę w procesie szybkiej industrializacji kraju po II wojnie światowej i zatrudniał tysiące pracowników.

Fotografia, która stała się podstawą banknotowego portretu, została wykonana przez Nikolę Bibicia, fotografa związanego z jugosłowiańską prasą. Zdjęcie przedstawiało Heralicia podczas pracy przy wielkim piecu i szybko zaczęło funkcjonować jako sugestywny obraz robotnika przemysłowego.

Charakterystyczne okulary ochronne i twarz hutnika sprawiły, że banknot stał się powszechnie rozpoznawalny. Wiele osób przez lata błędnie identyfikowało przedstawioną postać jako słynnego górnika Aliję Sirotanovicia. Są to jednak dwie różne osoby – na banknocie 10 dinarów znajduje się właśnie Arif Heralić.

Alija Sirotanović, również symbol jugosłowiańskiej kultury pracy, pojawił się na zupełnie innym banknocie – 20 000 dinarów z drugiej połowy lat 80. Podobieństwo robotniczej ikonografii obu emisji spowodowało, że pomyłka ta jest do dziś często powtarzana.

Historia Heralicia ma również mniej propagandowy wymiar. Pomimo ogromnej popularności jego wizerunku życie robotnika nie stało się dzięki temu dostatnie. Zmarł w 1971 roku, na siedem lat przed datą widniejącą na oferowanej odmianie P-87a.

Banknot jest ciekawym dokumentem epoki, w której Jugosławia próbowała budować własny model socjalizmu, odmienny zarówno od kapitalistycznego Zachodu, jak i od systemu podporządkowanego Związkowi Radzieckiemu. W państwowej symbolice szczególne znaczenie miała wówczas idea samorządu pracowniczego oraz społecznego prestiżu pracy fizycznej.

Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii składała się z Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Macedonii, Czarnogóry, Serbii i Słowenii. W ramach Serbii funkcjonowały także autonomiczne prowincje Kosowo i Wojwodina. Wielonarodowy charakter państwa znalazł bezpośrednie odzwierciedlenie w językach i alfabetach stosowanych na jego pieniądzach.

Banknot został wyprodukowany przez Zavod za Izradu Novčanica w Belgradzie – państwową drukarnię odpowiedzialną za produkcję jugosłowiańskich banknotów i innych zabezpieczonych dokumentów. Nazwa zakładu została umieszczona bezpośrednio na banknocie.

Format banknotu wynosi około 131 × 62 mm. Podstawowym zabezpieczeniem jest znak wodny oraz charakterystyczne dla okresu drobne wzory giloszowe, precyzyjne linie i skomplikowane ornamenty tworzące tło.

Banknot o nominale 10 dinarów z Heraliciem jest jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów robotniczej ikonografii europejskich banknotów XX wieku. Nie przedstawia monarchy, polityka ani dowódcy, lecz zwykłego pracownika przemysłu ciężkiego – człowieka, którego fotografia stała się wizualnym symbolem całej epoki.

P-87a jest więc szczególnie ciekawą pozycją do kolekcji poświęconej Jugosławii, przemysłowi, hutnictwu, historii pracy oraz banknotom państw socjalistycznych. Za prostym określeniem „hutnik” kryje się rzeczywista osoba i jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z jugosłowiańskim pieniądzem papierowym.

Oferowany banknot pochodzi z oryginalnej paczki bankowej. Numer seryjny może różnić się od przedstawionego na zdjęciu.