Bułgaria 20 leva Cerkiew 1991 P-100

Awers

Awers przedstawia Desisławę, żonę sewastokratora Kałojana i współfundatorkę Cerkwi Bojańskiej. Jej wizerunek zaczerpnięto ze średniowiecznego fresku znajdującego się we wnętrzu świątyni. Postać została ukazana w bogato zdobionym stroju dworskim, z wysokim nakryciem głowy oraz biżuterią podkreślającą jej arystokratyczną pozycję.

Portret Desisławy należy do najbardziej znanych przedstawień kobiecych w średniowiecznym malarstwie bułgarskim. Zwraca uwagę indywidualizacją rysów twarzy, spokojnym spojrzeniem i starannym oddaniem szczegółów ubioru. W zestawieniu z dekoracyjnym tłem nadaje banknotowi charakter historyczny i sakralny.

Obok portretu umieszczono fragment fresku przedstawiający dwa wspięte lwy zwrócone w przeciwne strony. Motyw nawiązuje do średniowiecznej sztuki Bułgarii oraz symboliki siły, władzy i opieki. W górnej części widnieje napis „БЪЛГАРСКА НАРОДНА БАНКА”, oznaczający „Bułgarski Bank Narodowy”, natomiast wartość zapisano jako „ДВАДЕСЕТ ЛЕВА” – „dwadzieścia lewów”.

Kompozycję uzupełniają dwa numery seryjne, podpisy przedstawicieli banku centralnego oraz rozbudowane ornamenty giloszowe. Zabezpieczenia obejmują znak wodny przedstawiający wspiętego lwa oraz ciemną nitkę z jasnym mikrotekstem „БНБ”, będącym skrótem nazwy Bułgarskiego Banku Narodowego.

Rewers

Rewers przedstawia Cerkiew Bojańską położoną u podnóża masywu Witoszy, na obrzeżach Sofii. Niewielka świątynia składa się z trzech części wznoszonych w różnych okresach – od średniowiecza po XIX wiek. Jej nieregularna sylwetka odzwierciedla kolejne etapy rozbudowy oraz wielowiekową ciągłość funkcji sakralnej.

Po lewej stronie umieszczono dużą liczbę „20” oraz napis „ДВАДЕСЕТ ЛЕВА”, oznaczający „dwadzieścia lewów”. Tło wypełniają drobne dekoracje inspirowane sztuką średniowieczną, w tym przedstawienia zwierząt i fantastycznych stworzeń. Motywy te nawiązują do ornamentyki zachowanej w zabytkach bułgarskiej sztuki sakralnej.

Projekt banknotu opracował Antonij Iwanow. Zestawienie portretu fundatorki z widokiem ufundowanej przez nią świątyni tworzy spójną opowieść o jednym z najcenniejszych zabytków kultury średniowiecznej Bułgarii.

Warto wiedzieć – i warto mieć

Cerkiew Bojańska nosi wezwanie świętych Mikołaja i Pantelejmona. Jej najstarsza, wschodnia część powstała prawdopodobnie w X lub na początku XI wieku. W XIII stuleciu świątynię rozbudowano z inicjatywy sewastokratora Kałojana i jego żony Desisławy, którzy należeli do najwyższych warstw bułgarskiej arystokracji.

Największym skarbem cerkwi jest zespół fresków ukończonych w 1259 roku. Malowidła wyróżniają się realizmem, indywidualizacją postaci oraz subtelnym ukazaniem emocji. Ich poziom artystyczny sprawił, że zaliczane są do najważniejszych osiągnięć europejskiego malarstwa średniowiecznego.

Wśród zachowanych malowideł znajdują się portrety fundatorów – Kałojana i Desisławy – a także cara Konstantyna Ticha i carycy Ireny. Przedstawienia te mają wyjątkowe znaczenie historyczne, ponieważ ukazują konkretne postacie bułgarskiego życia politycznego i dworskiego XIII wieku w sposób daleki od schematycznej ikonografii.

W 1979 roku Cerkiew Bojańska została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Doceniono zarówno jej wielowarstwową architekturę, jak i unikatowy zespół średniowiecznych malowideł. Dziś obiekt pozostaje jednym z najważniejszych zabytków Sofii i symbolem bułgarskiego dziedzictwa narodowego.

Banknot nosi datę 1991, lecz został wprowadzony do obiegu 1 listopada 1992 roku. Pozostawał prawnym środkiem płatniczym do 31 lipca 1998 roku. Należał do pierwszych emisji po przemianach ustrojowych, w których zamiast symboliki komunistycznej coraz wyraźniej eksponowano dawną historię, kulturę i chrześcijańskie dziedzictwo Bułgarii.

W 1999 roku przeprowadzono denominację bułgarskiej waluty, podczas której 1000 starych lewów zastąpiono jednym nowym lewem. Dawne 20 lewów odpowiadało więc po reformie wartości 2 stotinek. Banknot zachował jednak znaczenie kolekcjonerskie jako efektowny przykład pieniądza poświęconego średniowiecznej sztuce sakralnej.

Portret Desisławy, widok Cerkwi Bojańskiej, średniowieczne ornamenty oraz znak wodny z bułgarskim lwem tworzą jeden z najbardziej charakterystycznych projektów banknotowych Europy początku lat dziewięćdziesiątych. Walor stanowi interesujące uzupełnienie kolekcji poświęconych Bułgarii, sztuce sakralnej, zabytkom UNESCO oraz historycznym portretom kobiecym.

Oferowany banknot pochodzi z oryginalnej paczki bankowej. Numer seryjny może różnić się od przedstawionego na zdjęciu.